Metafor kelimesi Yunanca “metapherein”, “meta (öte)” ve “pherein (taşımak)” sözcüklerinden oluşmaktadır.

Batı dillerine Yunancadan geçerek yaygınlaşan metafor, öncelikle sözün hakiki anlamının dışında kullanılması demektir.

Geçmişten beri kullanılan metafor, benzetme yoluyla yapılır. Bir kelimeye gerçek anlamı dışında başka anlamlar yükleyip üstü kapalı ve gizli benzetme yapılarak kullanılır.

Metafor kelimesi mecaz anlamına gelmektedir. Bir şeyi başka benzerliği olan başka bir şeye benzetilmesidir. Mecaz anlatım metafor olarak adlandırılmaktadır.

Türkçedeki istiare, eğretileme, deyim aktarması ve mecaz kavramları da aynı şekilde sözün geçici olarak asıl anlamının dışında kullanılmasını kasteder. Metafor kelimesi dilimize Fransızcadan geçmiştir.

Türkçe, sahip olduğu fonetik ve morfolojik özellikler yanında kavram zenginliği bakımından da dikkatleri çekmektedir. Sembolik olarak anlam iletmenin önemli bir biçimi olan metafor; bir fikir, obje ya da eylemi, bir sözcük veya deyim ile herhangi bir duruma benzeterek ifade etme biçimidir.

Metafor özellikle edebi çalışmalarda yer alan mecaz anlatımdır. Bir şeyi anlatırken doğadan ve başka bir şeyden alınan güzel bir benzetme olmaktadır.

Genellikle güzel olanı anlatırken başka alanda güzelliği ile bilinen bir şeye atıfta bulunmak metafor olarak nitelendirilmektedir. Metafor anlatımı güçlendirirken, aynı zamanda sanatsal bir değer de kazandırmaktadır.

Aslında metafor hayatımızın her anında bilerek veya bilmeyerek konuşma dilimizde ve iletişimde kullandığımız bir mecazi anlatım tekniğidir.

Gördüğümüz güzellikleri tanımlarken, bir kötülüğü betimlerken, duygu yoğunlaşması yaşarken, konuşurken konuları pekiştirmek, dikkat çekmek ve dinlemeyi kolaylaştırmak amacıyla kullanırız.

Metafor bir güzel söz söyleme sanatıdır. Özellikle şiirlerde daha çok kullanılır. Metaforik anlatım şiirdeki duygu ve coşkuyu arttırarak sözcük anlamını ve duygu aktarımını güçlendirir.

Metaforik düşünce, insanların düşünme yetileri ve yaratıcılığını, anlaşılması zor soyut kavramları somut hale getirilmesini, bilimsel kavramların öğrenilmesi ve akılda uzun süre tutulmasını, bilimsel düşünme ve problem çözme yeteneklerini geliştirilmesine yardımcı olur.

Gençlik bir kitaptı, okuduk bitti;
Canım bahar geçti çoktan, kış şimdi.
Hani sevincin, o cıvıl cıvıl kuş?
Nasıl, ne zaman geldi, nasıl gitti ?

Rubailer/Ömer Hayyam

Yararlanılan Kaynaklar: https://www.turkedebiyati.org/,https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/,https://www.bing.com/, yurtsevenaliyazarlıkyazıları, rubeilerömerhayyam, https://www.siir.gen.tr/.

Ali YURTSEVEN

20.01.2026